Ικανοποίηση και υποκίνηση του Νοσηλευτικού προσωπικού

 

LyrtzisXristosΛυρτζής Χρήστος MD, Msc

Ορθοπαιδικός Ιατρός Γ.Ν.Κιλκίς

Από την εμφάνιση του στη γη, το ανθρώπινο είδος, αναζητεί τρόπους για την ικανοποίηση των αναγκών για την διαβίωσή του. Από εποχή σε εποχή, από κοινωνία σε κοινωνία καθώς επίσης και από κοινωνική σε κοινωνική ομάδα, η έννοια του όρου ικανοποίηση είναι διαφορετική. Με την ευρεία του έννοια αναφέρεται στην ευχαρίστηση που πηγάζει από το αίσθημα της επιτυχίας, της πραγματοποίησης επιθυμίας, της πλήρωσης (Μπαμπινιώτης, 2006). Οι συνθήκες διαβίωσης, συνεπώς και η ποιότητα ζωής των λαών διαφέρουν σημαντικά ανά τον κόσμο, αλλά συνδέονται με τον κοινό σκοπό της ικανοποίησης των αναγκών διαβίωσης. Μέσα όμως από την αφθονία των υλικών αγαθών και τους οικονομικούς δείκτες που μεγεθύνονται διαρκώς, ένα πανάρχαιο ερώτημα αναδύεται στο μυαλό και την ψυχή των ανθρώπων. Ένα ερώτημα που πρώτα απ’ όλους απασχόλησε τους αρχαίους Έλληνες φιλόσοφους. Τι είναι η ικανοποίηση; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται; Πώς επιτυγχάνεται; Πώς η ικανοποίηση επηρεάζει το σωματικό, ψυχικό και πνευματικό κόσμο του ανθρώπου; Υπάρχουν οι προϋποθέσεις ώστε ο άνθρωπος να είναι πραγματικά ικανοποιημένος στην εκάστοτε κοινωνική πραγματικότητα; Τα ερωτήματα αυτά συνεχίζουν να μας απασχολούν έως τις μέρες μας.



Σημαντικό μέρος της ζωής του ανθρώπου καταλαμβάνει η εργασία. Μέσα από την εργασία, έκτος από την εξασφάλιση των απαραίτητων οικονομικών πόρων, επιτυγχάνονται οι φιλοδοξίες, οι στόχοι και τα όνειρα μας. Για τους περισσότερους εργαζόμενους, είναι ένα απλό εργαλείο για την αντιμετώπιση των αναγκών τους στην καταναλωτική κοινωνία. Ταυτόχρονα αποτελεί τρόπο ζωής. Μέσω της εργασίας επιδιώκεται η αναγνώριση, η κατάληψη μιας κοινωνικής θέσης, η δυνατότητας προσωπικής έκφρασης και η διατήρηση ενός επιπέδου ζωής, έχοντας και σημαντικές ψυχολογικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Ο βαθμός στον οποίο οι ανάγκες αυτές του εργαζόμενου εκπληρώνονται μέσα από την εργασία του, συνιστά και το βαθμό της ικανοποίησής του απ’ αυτήν. Ο οργανισμός του νοσοκομείου αποτελεί τον χώρο εργασίας του νοσηλευτικού προσωπικού. Οι νοσηλευτές αφιερώνουν σημαντικό μέρος της ζωής τους στην εργασία, οπότε η ικανοποίηση στο χώρο αυτό, αποτελεί σημαντικό παράγοντα ικανοποίησης της ζωής τους.

Πολλοί συγγραφείς έχουν ασχοληθεί με την ικανοποίηση στο χώρο εργασίας και προσπάθησαν να δώσουν ένα πλήρη ορισμό. Σύμφωνα με τον Barοn, ικανοποίηση του ατόμου στο χώρο εργασίας θεωρείται η στάση του προς την εργασία (Baron, 1965). Οι Porter και Wolf την συνέδεσαν μόνο με την ικανοποίηση των ψυχοσωματικών αναγκών του εργαζόμενου. Αργότερα η ικανοποίηση της εργασίας ορίζεται από τον Churchil από τα χαρακτηριστικά της και το εργασιακό περιβάλλον στο οποίο οι εργαζόμενοι βρίσκουν ευχαρίστηση, ικανοποίηση και ανταμοιβή ή συναισθήματα απογοήτευσης και έλλειψης ικανοποίησης. Κατά τον Locke αποτελεί ένα σύνολο στάσεων και θέσεων των εργαζομένων απέναντι στην εργασία. Οι εργαζόμενοι μπορεί να είναι ικανοποιημένοι με κάποια και δυσαρεστημένοι με κάποια άλλα στοιχεία της εργασίας τους. O Saleh περιγράφει την ικανοποίηση από την εργασία σαν ένα συναίσθημα, αποτέλεσμα του τι θέλει, τι προσδοκά και τι τελικά του προσφέρει η εργασία. Ο Luthans την περιγράφει σαν ένα ευχάριστο και θετικό συναίσθημα, αποτέλεσμα της αίσθησης από τον εργαζόμενο, ότι του προσφέρει όσα αυτός θεωρεί σημαντικά. Οι Weiss και Cropanzano αναφέρουν ότι η ικανοποίηση εργασίας αντιπροσωπεύει την εκτίμηση του ανθρώπου για την εργασία και το γενικότερο της πλαίσιο (Ζαμπάογλου, 2007).

Πολλές μελέτες έχουν ασχοληθεί με την αξιολόγηση της ικανοποίησης του νοσηλευτικού προσωπικού και τους παράγοντες που την επηρεάζουν σε διεθνές επίπεδο, αλλά και στην χώρα μας. Ο υπερβολικός φόρτος εργασίας, το απαιτητικό κυκλικό ωράριο εργασίας, ο μη καθορισμός ρόλων, η αυταρχική διοίκηση, η έλλειψη αλληλεγγύης με τους συναδέλφους, η ανάγκη για αρμονική συνεργασία μεταξύ πολλών και διαφορετικών ειδικοτήτων επαγγελματιών υγείας, η συχνή επαφή του επαγγελματία υγείας με ανθρώπους που χρειάζονται βοήθεια, αλλά και η συχνή έκθεση στο θάνατο ασθενών, συνθέτουν ιδιαίτερα πιεστικές για τον ψυχισμό και αντίξοες συνθήκες εργασίας, που επηρεάζουν την ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού (Αναγνωστόπουλος και Παπαδάτου,1992).

Πιο δυσάρεστες και στρεσογόνες είναι οι συνθήκες εργασίας για τους επαγγελματίες υγείας, που εργάζονται σε ειδικά τμήματα των νοσοκομείων όπου νοσηλεύονται ασθενείς με αυξημένες ανάγκες, όπως οι μονάδες εντατικής θεραπείας ή τα ψυχιατρικά τμήματα. Οι εργαζόμενοι έρχονται αντιμέτωποι με ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις ασθενών και συγγενών, που χρήζουν μάλιστα ιδιαίτερου χειρισμού και υποστήριξης. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την πλήρη έλλειψη εκπαίδευσης του προσωπικού σε θέματα επικοινωνίας και διαχείρισης συναισθηματικών κρίσεων, δημιουργούν έντονα συναισθήματα ανασφάλειας, αδυναμίας και σαφώς έλλειψης ικανοποίησης στο νοσηλευτικό προσωπικό (Κουλιεράκης και συν.2000).

Η υποκίνηση μπορεί να βελτιώσει την ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού στο χώρο εργασίας. Σύμφωνα με την θεωρία της υποκίνησης των δύο παραγόντων του Hertzberg, πρώτα θα πρέπει να εξαλείψουμε τα αντικίνητρα και μετέπειτα να εφαρμόσουμε τα κίνητρα για να υποκινήσουμε θετικά και να βελτιώσουμε την ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού σε δημόσιο νοσοκομείο.

Τα αντικίνητρα αφορούν κυρίως το περιβάλλον μέσα στο οποίο εργάζεται κάποιος. Στην δική μας περίπτωση το περιβάλλον αυτό είναι ο χώρος του νοσοκομείου με τις ιδιαιτερότητές του και την διαφορετικότητα του από τμήμα σε τμήμα. Συμπεριλαμβάνει την διοίκηση, την επίβλεψη, τις συνθήκες εργασίας, τις διαπροσωπικές σχέσεις, την ασφάλεια, την ανταμοιβή, το κύρος και την προσωπική ζωή.

Α) Διοίκηση και πολιτική του οργανισμού. Είναι αναγκαία η ανάπτυξη σχέσεων αμοιβαίου σεβασμού, η αναγνώριση του ρόλου του καθενός εργαζόμενου, το κλίμα συνεργασίας και υποστήριξης, η αλληλεγγύη, αντί του ανταγωνισμού και της εμπάθειας, η ισότιμη και δίκαιη μεταχείριση του προσωπικού από τους προϊσταμένους και τη διοίκηση, η αντικειμενική αξιολόγηση, η επιείκεια σε λάθη και παραλείψεις, η προώθηση της υπευθυνότητας και της ανάληψης πρωτοβουλιών και η ύπαρξη κανόνων λειτουργίας κάθε τμήματος ξεχωριστά, όπως και ολόκληρου του νοσοκομείου.

Β) Επίβλεψη. Μπορεί να γίνεται με τη μορφή συμβουλευτικής εποπτείας από ειδικό σύμβουλο για τον κάθε εργαζόμενο ή ολόκληρο το νοσηλευτικό προσωπικό του νοσοκομείου. Μέσω αυτής θα αναζητούνται τρόποι αντιμετώπισης και επίλυσης των προβλημάτων, που προκύπτουν στο χώρο εργασίας και δυσκολεύουν το άτομο ή την ομάδα. Θα αξιοποιούνται οι ικανότητες και τα προσόντα των εργαζομένων από τη μια πλευρά, και θα αξιολογούνται οι αδυναμίες τους από την άλλη.

Γ) Συνθήκες εργασίας. Όπως σε κάθε χώρο εργασίας, έτσι και στο νοσοκομείο, θα πρέπει να είναι οι κατάλληλες. Πρωταρχικά η αύξηση του προσωπικού σε κάθε τμήμα, με σκοπό την μείωση του φόρτου εργασίας, θα βοηθήσει στην εύρυθμη λειτουργία του κάθε τμήματος. Οι χώροι που κινείται το προσωπικό πρέπει να είναι άνετοι, ευάεροι, με καλό φωτισμό, τον κατάλληλο εξοπλισμό, εργονομία χώρου και εύκολη πρόσβαση στο υλικό. Να προσφέρετε στο προσωπικό ομοιόμορφη και άνετη ένδυση εργασίας. Να δημιουργηθούν σε κάθε τμήμα, ειδικά διαμορφωμένοι χώροι για την ολιγόλεπτη ανάπαυση του προσωπικού.

Δ) Διαπροσωπικές σχέσεις. Θα πρέπει να υπάρχει ξεκάθαρος ρόλος και καθήκοντα του κάθε εργαζόμενου, αλλά συγχρόνως και συμμέτοχή του στη λήψη αποφάσεων, που τον αφορούν. Μ’ αυτόν τον τρόπο αυξάνεται ο αυτογνωσία και η υπευθυνότητα του. Να υπάρχει αλληλεγγύη με τους συναδέλφους και αρμονική συνεργασία. Το προσωπικό συνεργάζεται με διαφορετικούς επαγγελματίες υγείας και έρχεται συχνά σε επαφή με ανθρώπους που χρειάζονται βοήθεια ή υποφέρουν και έχουν ιδιαίτερο χαρακτήρα, οδηγώντας σε ακραίες συμπεριφορές.

Ε) Αμοιβή. Σημαντικός παράγοντας, που συμβάλλει στην έλλειψη ικανοποίησης είναι και η έλλειψη ανταμοιβής. Αν το έργο του εργαζόμενου δεν ανταμοίβεται σε υλικό και κυρίως σε ηθικό επίπεδο και δεν του επιτρέπεται να ελπίζει στην επαγγελματική του εξέλιξη, μέσω προαγωγών, τότε η αυτοεκτίμησή του συρρικνώνεται και το κίνητρό του για δουλειά χάνεται. Οι αποδοχές πρέπει να είναι ικανοποιητικές και η καταβολή των δεδουλευμένων τακτική. Ορισμένος αριθμός αδειών για την παρακολούθηση συνεδρίων, μετεκπαίδευσης, εξειδίκευσης, μεταπτυχιακών κ.α., πρέπει να αμείβεται. Να προσφέρεται σε κάποιους εργαζομένους επίδομα παραγωγικότητας, ανάλογα με τη θέση που κατέχουν και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν.

Στ) Κύρος. Το νοσηλευτικό προσωπικό αποτελεί συνήθως μαζί με το ιατρικό, την πολυπόθητη βοήθεια για το χρήστη των υπηρεσιών υγείας. Προβλήματα ίσως να προκύπτουν κατά την συνεργασία με το ιατρικό προσωπικό, το οποίο έχει την ευθύνη για την αντιμετώπιση του πάσχοντα. Τέτοια προβλήματα λύνονται με την θεσμοθέτηση των ρόλων και των αρμοδιοτήτων του κάθε εργαζόμενου.

Ζ) Προσωπική ζωή. Η ενασχόληση των εργαζομένων στην καθημερινή τους ζωή με ποικιλόμορφες δραστηριότητες τους δίνει τη δυνατότητα να εκτονωθούν και να ξεφύγουν από τη ρουτίνα της καθημερινότητας. Η σωστή διαχείριση του κυκλικού ωραρίου, βοηθάει το προσωπικό να εξασφαλίσει ποιότητα στην προσωπική του ζωή. Η καλή φυσική κατάσταση βοηθάει στη φυσική, αλλά και στη ψυχική ευεξία. Η θετική σκέψη και ο επαναπροσδιορισμός των στόχων, είναι ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση της ρουτίνας της καθημερινότητας.

Η) Η ασφάλεια εργασίας. Στον οργανισμό του νοσοκομείου η έννοια της ασφάλειας είναι πολύπλευρη. Όπως σε όλους τους εργαζόμενους αφορά την επαγγελματική, οικονομική και συνταξιοδοτική ασφάλεια, η οποία παρέχεται στο νοσηλευτικό προσωπικό των δημοσίων νοσοκομείων. Από την άλλη πλευρά η λήψη των κατάλληλων μέτρων βοηθάει και στην ασφάλεια από τις μεταδοτικές ασθένειες, την επιθετικότητα των ψυχιατρικών και εξαρτημένων ασθενών, αλλά και την επιθετικότητα των αγανακτισμένων από το σύστημα υγείας πολιτών.

 

Μετά την εξάλειψη των αντικινήτρων, υπάρχει η βάση πάνω στην οποία θέτουμε τα κίνητρα για την υποκίνηση του νοσηλευτικού προσωπικού με σκοπό να βελτιώσουμε το βαθμό ικανοποίησης του. Αυτά αφορούν κυρίως τέσσερις τομείς.

Α) Επίτευξη κάποιου στόχου. Η τοποθέτηση του κατάλληλου επαγγελματία στην κατάλληλη θέση βοηθάει στη μέγιστη δυνατή απόδοσή του. Οι γνώσεις και η πείρα του επαγγελματία υγείας επηρεάζουν την προσαρμογή και την απόδοση του σ’ ένα συγκεκριμένο χώρο εργασίας. Από την στιγμή της τοποθέτησης του, πρέπει να έχει ξεκάθαρο ρόλο και συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Εκτός των προσωπικών στόχων πρέπει να υπάρχει κατάλληλος σχεδιασμός και για την επίτευξη των στόχων του τμήματος, αλλά και ολόκληρου του νοσηλευτικού ιδρύματος.

Β) Αναγνώριση της προσπάθειας. Η ανακατανομή του προσωπικού στα διάφορα τμήματα να γίνεται ανάλογα με την εξειδίκευσή τους, τον χρόνο παραμονή τους και την προσφορά τους στον οργανισμό.

Γ) Εξέλιξη στον χώρο εργασίας. Η εξέλιξη σε υψηλότερες βαθμίδες, όταν μάλιστα αυτή συνδέεται ουσιαστικά με υψηλότερες αποδοχές και αναγνώριση, αποτελεί πάντα σημαντικό κίνητρο για τους εργαζόμενους. Η αναβάθμιση αυτή πρέπει να γίνεται μόνο με αξιοκρατικά κριτήρια και να ενισχύονται οι δυνατότητες εξέλιξης.

Δ) Υπευθυνότητα. Τα νοσοκομεία αποτελούν οργανισμούς όπου το τελικό παραγόμενο έργο και οι παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας, εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το ανθρώπινο δυναμικό. Κάθε εργαζόμενος πρέπει να αντιμετωπίζει με υπευθυνότητα το λειτούργημα του, καθώς οι παρεχόμενες υπηρεσίες συνδέονται με το πολυτιμότερο αγαθό, την υγεία.

Ε) Δυνατότητα προσωπικής ανάπτυξης. Μέσα από παρακολούθηση ημερίδων, συνεδρίων και σεμιναρίων να δίνεται η δυνατότητα στους επαγγελματίες υγείας να μένουν σε επαφή με τις εξελίξεις και τα νέα δεδομένα στο χώρο της υγείας, αυξάνοντας το ενδιαφέρον τους για την εργασία τους. Απαραίτητη είναι η εκπαίδευση του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού σε θέματα ψυχολογίας και επικοινωνίας με το υπόλοιπο προσωπικό, τους ασθενείς και τους συγγενείς του.

Η επίτευξη ευημερίας και η αύξηση της ικανοποίησης του νοσηλευτικού προσωπικού αποτελεί βασικό στόχο του οργανισμού στον οποίο εργάζεται. Ο βαθμός ικανοποίησης μεταβάλετε συνεχώς και εξαρτάτε σε σημαντικό βαθμό από τις ενέργειες της διοίκησης. Μέσα από την εξάλειψη των αντικινήτρων και τη δημιουργία κινήτρων, θα επιτραπεί η καθιέρωση ενός συστήματος αποτίμησης και αξιολόγησης της προσφοράς του νοσηλευτικού προσωπικού που θα συμβάλει στη βελτίωση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας της περίθαλψης που παρέχεται στα δημόσια νοσοκομεία, την ώρα που δέχονται καθημερινά τον έντονο ανταγωνισμό του ιδιωτικού τομέα. Βρισκόμαστε σε μια περίοδο αντιπαραθέσεων και σημαντικών αλλαγών στις σχέσεις εργασίας, ειδικότερα του δημοσίου τομέα αλλά και του τρόπου αμοιβής. Είναι ευκαιρία μέσα από αυτή την αντιπαράθεση να προωθηθεί και η ικανοποίηση νοσηλευτικού προσωπικού.

 

 

 

 

 

 
NEA YGEIAS